50 Yaş Üstünde DEHB ve Otizm Neden Artıyor? Bilimsel Veriler Ne Diyor?

 

Bu Haberi Paylaş

𝕏 X'te Paylaş Facebook'ta Paylaş WhatsApp'ta Paylaş

50 Yaşından Sonra DEHB ve Otizm Neden Daha Fazla Fark Ediliyor? Bilimsel Veriler Ne Söylüyor?

50 yaş üzerindeki kişilerde DEHB ve otizm bildirimlerinin hızla arttığına ilişkin yeni veriler, nörogelişimsel durumların yalnızca çocukluk ve gençlik döneminin konusu olmadığını yeniden gündeme taşıdı. Ancak bu artışın doğrudan toplumdaki gerçek DEHB veya otizm vakalarının yüzde 79 arttığı anlamına geldiğini söylemek mümkün değil.

İngiltere merkezli seyahat sigortası şirketi Staysure'ın verilerine göre, 50 yaş üzerindeki müşteriler arasında DEHB ve otizm beyanları 2026'nın ilk yedi ayında 4.676'ya ulaştı. Şirketin 2025 yılının tamamında kaydettiği sayı ise 2.613'tü. Bu iki rakam karşılaştırıldığında yüzde 79'luk bir artış ortaya çıkıyor. Ancak burada ölçülen şey toplumdaki hastalık sıklığı değil, sigorta başvurularında beyan edilen durumlardır.

Önemli bilimsel not: Sigorta başvurularındaki artış; daha fazla kişinin tanı alması, daha fazla kişinin durumunu beyan etmesi, farkındalığın yükselmesi veya başvuru davranışlarının değişmesi gibi farklı nedenlerin birleşiminden kaynaklanabilir. Bu nedenle söz konusu veri, tek başına 50 yaş üzerindeki kişilerde DEHB veya otizmin biyolojik olarak yüzde 79 arttığını kanıtlamaz.

İçindekiler

• Neden önemli?
• Staysure verileri ne gösteriyor?
• Bilimsel araştırmalar ne söylüyor?
• 50 yaşından sonra DEHB nasıl anlaşılır?
• Otizm neden ileri yaşlarda fark edilebilir?
• Geç tanı neden önemli?
• DEHB belirtileri yaşlanma ile karışabilir mi?
• Türkiye açısından neden önemli?
• CafeMedyam analizi
• Bundan sonra ne olacak?
• Sık Sorulan Sorular
• Kaynaklar

Neden önemli?

DEHB ve otizm uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak çocukluk ve gençlik dönemiyle ilişkilendirildi. Oysa her iki durum da nörogelişimsel özellikler taşıyor ve bazı kişilerde yaşamın ilerleyen dönemlerinde ancak fark edilebiliyor.

Özellikle geçmişte çocukluk döneminde nörogelişimsel değerlendirmelerin daha sınırlı olması, bazı kişilerin belirtilerini farklı yöntemlerle telafi etmesine veya çevresinin bu özellikleri kişilik olarak değerlendirmesine neden olmuş olabilir.

Günümüzde yetişkinlerde DEHB ve otizm konusunda farkındalığın artması, daha önce açıklanamayan bazı yaşam deneyimlerinin yeniden değerlendirilmesine yol açıyor.

Çocuklarının teşhisiyle kendi durumlarını fark ettiler: Yetişkin annelerde DEHB farkındalığı artıyor

Staysure verileri ne gösteriyor?

The Sun'ın aktardığı Staysure verilerine göre 50 yaş üzerindeki müşteriler arasında DEHB ve otizm beyanları:

Dönem	50+ yaş grubunda bildirilen DEHB/otizm
2025 yılının tamamı	2.613
Ocak-Temmuz 2026	4.676
Haberde bildirilen değişim	%79 artış

Şirket ayrıca tüm yaş gruplarında DEHB beyanlarının 2025 yılındaki 9.938'den 2026'nın ilk yedi ayında 21.620'ye yükseldiğini bildirdi.

Ruh sağlığı ve nörogelişimsel durumlara ilişkin toplam bildirimlerin de aynı dönemde 335.739'a ulaştığı ve önceki yıla göre yüzde 72 artış gösterdiği aktarıldı.

Ancak burada çok önemli bir metodolojik sınırlama bulunuyor: 2025 yılı 12 aylık verisi ile 2026 yılının yalnızca ilk 7 ayının karşılaştırılması, doğrudan yıllık prevalans karşılaştırması değildir. Ayrıca sigorta beyanları sağlık araştırmalarında kullanılan toplum temelli tanı kayıtlarının yerini tutmaz.

Bilimsel araştırmalar ne söylüyor?

Bilimsel literatür, ileri yaşlarda DEHB ve otizmin tamamen ortadan kalkmadığını; ancak bu alanın uzun süre yeterince araştırılmadığını gösteriyor.

Yaşlı yetişkinlerde DEHB

2020 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde 20 çalışma ve toplam 20.999.871 kişi değerlendirildi. Araştırmacılar, kullanılan yönteme bağlı olarak yaşlı yetişkinlerde DEHB yaygınlığı tahminlerinin önemli ölçüde değiştiğini belirledi.

Geçerli ölçeklerle yapılan araştırma tanısında birleşik prevalans yaklaşık yüzde 2,18 iken, klinik tanıya dayanan tahmin yüzde 0,23 ve tedavi oranına dayanan tahmin yüzde 0,09 olarak bulundu.

Bu fark önemli bir mesaj veriyor: belirti taşıyan kişi sayısı ile klinik olarak tanı alan veya tedavi gören kişi sayısı aynı değildir.

2026 araştırması: Bilişsel özellikler farklılaşabilir

2026 yılında yayımlanan sistematik bir inceleme, 50 yaş ve üzerindeki DEHB'li yetişkinlerde bilişsel özellikleri ele alan 10 çalışmayı değerlendirdi.

İncelemede yaşlı DEHB'li yetişkinlerde dikkat ve epizodik bellek performansının bazı karşılaştırma gruplarına göre daha düşük olabildiği bildirildi. Bununla birlikte araştırmacılar, yaşlı yetişkinlerde DEHB'nin bilişsel profilini net biçimde tanımlamak ve yaşa bağlı bilişsel değişikliklerden ayırmak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Bilim İnsanlarından Otizmin Moleküler Haritasında Büyük Atılım: 1800'den Fazla Protein Bağlantısı Keşfedildi

50 yaşından sonra DEHB nasıl anlaşılır?

DEHB yalnızca çocuklukta görülen "hareketlilik" anlamına gelmez. Yetişkinlerde dikkat sorunları, dürtüsellik ve organizasyon güçlükleri farklı biçimlerde ortaya çıkabilir.

Yetişkinlerde değerlendirilebilecek özellikler arasında:

• zamanı planlamakta zorlanma,
• unutkanlık ve eşyaları sık kaybetme,
• işleri tamamlamakta zorlanma,
• organizasyon sorunları,
• kolay dikkat dağılması,
• sabırsızlık ve dürtüsel davranışlar,
• uzun süre tek bir konuya yoğunlaşma,
• iş ve sosyal yaşamda süreklilik sorunları

bulunabilir.

Ancak bu özelliklerden bir veya birkaçının bulunması kişinin DEHB olduğu anlamına gelmez.

NICE'ın yetişkin DEHB değerlendirme yaklaşımında belirtilerin çocukluk döneminde başlamış olması, yaşam boyunca devam etmesi ve kişinin sosyal, eğitimsel veya mesleki işlevselliğini belirgin biçimde etkilemesi gibi unsurların değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Otizm neden ileri yaşlarda fark edilebilir?

Otizm yaşam boyu devam eden bir nörogelişimsel durumdur. Ancak belirtilerin görünümü kişiden kişiye değişebilir ve yaşamın farklı dönemlerinde farklı şekilde ortaya çıkabilir.

Özellikle bazı yetişkinler sosyal ortamlara uyum sağlamak için davranışlarını bilinçli veya bilinçsiz şekilde değiştirebilir. Literatürde bu süreç sıklıkla "masking" veya maskeleme olarak ele alınmaktadır.

Bu nedenle kişinin çocukluk döneminden itibaren yaşadığı sosyal iletişim güçlükleri, rutin değişikliklerine karşı hassasiyetleri, duyusal farklılıkları veya yoğun ilgi alanları yıllarca farklı bir kişilik özelliği olarak yorumlanabilir.

NHS de yetişkinlerde otizm belirtilerinin öğrenilmiş uyum davranışları nedeniyle daha az görünür olabileceğine dikkat çekiyor.

Geç tanı neden önemli?

2025 yılında yayımlanan geniş kapsamlı sistematik inceleme, otizmde "geç tanı" kavramının araştırmalarda bile standart bir yaş sınırına sahip olmadığını ortaya koydu. 11.697 kaydın tarandığı çalışmada 420 makale değerlendirmeye alındı ve araştırmaların yalnızca yüzde 34,7'sinde geç tanı için açık bir yaş sınırı tanımlanmıştı.

Bu bulgu, ileri yaşta tanının neden karmaşık olduğunu gösteriyor: Bir kişinin ne zaman "geç tanı" aldığı konusunda bile bilimsel araştırmalar arasında tam bir ortak yaklaşım bulunmuyor.

Yetişkinlikte otizm tanısı alan kişilerin deneyimlerini inceleyen 2025 tarihli başka bir sistematik derlemede ise tanıya ulaşma sürecinin zorlayıcı olabildiği, ancak tanının bazı kişiler açısından kendi geçmişlerini anlamlandırma ve uygun desteklere ulaşma açısından önemli bir dönüm noktası oluşturabildiği bildirildi.

DEHB belirtileri yaşlanma ile karışabilir mi?

Evet. Bu, ileri yaşlarda değerlendirme yapılırken en önemli sorunlardan biridir.

Yaşlanmayla birlikte dikkat, hafıza, uyku, enerji düzeyi ve yürütücü işlevlerde değişiklikler görülebilir. Depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, bazı nörolojik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar da benzer yakınmalara neden olabilir.

Bu nedenle 60 veya 70 yaşındaki bir kişide yeni başlayan unutkanlık ya da dikkat problemi otomatik olarak DEHB şeklinde yorumlanmamalıdır.

DEHB değerlendirmesinde belirtilerin çocukluk dönemindeki geçmişi bu nedenle önemlidir. NHS de yetişkin DEHB değerlendirmesinde çocukluk dönemindeki belirtilerin ve kişinin okul, iş, aile ve sosyal yaşamındaki geçmişinin incelendiğini belirtiyor.

Okuyucu uyarısı: İnternetteki belirti listeleri veya sosyal medya içerikleri DEHB ya da otizm tanısı koymak için kullanılmamalıdır. Tanı, kişinin yaşam öyküsü, belirtileri, işlevselliği ve diğer olası durumlar değerlendirilerek uzmanlar tarafından konulmalıdır.

Türkiye açısından neden önemli?

İngiltere'deki sigorta verileri Türkiye'deki DEHB veya otizm oranlarını doğrudan göstermez. Ancak haberin ortaya çıkardığı temel soru Türkiye için de önemlidir:

Bugün 50, 60 veya 70 yaşlarında olan kaç kişi çocukluk döneminde hiçbir nörogelişimsel değerlendirmeden geçmedi?

Geçmişte DEHB ve otizm konusunda farkındalık bugünkü kadar yüksek değildi. Dolayısıyla günümüzde tanı alan bazı yetişkinlerin durumlarının yeni ortaya çıkmasından çok, daha önce fark edilmemiş olması mümkündür.

Bu durum özellikle sağlık sisteminde yaşlı yetişkinlerin değerlendirilmesinde önem taşıyor. Çünkü DEHB veya otizmin tanınması, kişinin ihtiyaçlarının daha doğru anlaşılmasına yardımcı olabilir.

CafeMedyam analizi: Gerçekten "vakalar mı artıyor", yoksa görünürlük mü yükseliyor?

Bu haberin en dikkat çekici kısmı yüzde 79'luk artış olsa da, bilimsel açıdan asıl soru bu değildir.

Asıl soru şudur:

Bu artış gerçek prevalans artışı mı, yoksa daha fazla tanı, daha fazla farkındalık ve daha fazla bildirimden mi kaynaklanıyor?

Mevcut veriler tek başına bu soruya kesin cevap vermiyor.

Bir sağlık durumunun toplumdaki gerçek yaygınlığını ölçmek için sigorta başvurularından daha farklı yöntemlere ihtiyaç vardır. Temsili nüfus örneklemleri, standartlaştırılmış klinik değerlendirmeler, sağlık kayıtları ve uzun dönemli epidemiyolojik çalışmalar daha güçlü kanıt sağlayabilir.

Bu nedenle "50 yaş üstünde DEHB ve otizm yüzde 79 arttı" başlığı dikkat çekici olsa da daha bilimsel ifade şudur:

"50 yaş üzerindeki kişilerde DEHB ve otizm beyanları önemli ölçüde arttı; bilim insanları ise bu artışın tanı, farkındalık ve gerçek prevalans değişikliklerinin hangi ölçüde yansıması olduğunu araştırıyor."

Bundan sonra ne olacak?

Yaşlanan nüfusla birlikte nörogelişimsel durumların ileri yaşlardaki görünümü sağlık araştırmalarının daha önemli konularından biri haline gelebilir.

2026 yılında yayımlanan otizm ve yaşlanma konulu sistematik bir derleme, otistik yetişkinlerde yaşa bağlı bilişsel ve fiziksel sağlık sonuçlarının hâlâ yeterince anlaşılmadığını belirtiyor.

Aynı yıl yayımlanan başka bir inceleme ise yaşlılarda otizm tarama ve tanı araçlarının sınırlı olduğunu, mevcut araçların önemli bölümünün doğrudan yaşlı nüfusta yeterince doğrulanmadığını ortaya koydu.

Bu nedenle gelecekte yalnızca "kaç kişi tanı aldı?" sorusunun değil, "ileri yaşlarda bu kişilerin hangi desteğe ihtiyacı var?" sorusunun da önem kazanması bekleniyor.

Rakamların kısa özeti

Veri	Sonuç
50+ yaş grubu, 2025	2.613 DEHB/otizm bildirimi
50+ yaş grubu, Ocak-Temmuz 2026	4.676 bildirim
Haberde bildirilen artış	%79
Tüm yaş gruplarında DEHB, 2025	9.938 bildirim
Tüm yaş gruplarında DEHB, Ocak-Temmuz 2026	21.620 bildirim
2026 ADHD yaşlı yetişkinler meta-analizi	20 çalışma / 20.999.871 kişi
2025 otizm geç tanı sistematik incelemesi	420 çalışma

Sık Sorulan Sorular

50 yaşından sonra DEHB ortaya çıkar mı?

DEHB nörogelişimsel bir durumdur ve belirtilerin çocukluk döneminde başlaması beklenir. İleri yaşta ilk kez fark edilmesi veya tanı konulması mümkündür; ancak yeni başlayan dikkat sorunlarının otomatik olarak DEHB kabul edilmemesi gerekir.

50 yaş üstünde otizm sonradan oluşur mu?

Otizm sonradan ortaya çıkan bir hastalık olarak değerlendirilmez. Ancak kişinin çocukluk ve gençlik dönemindeki özellikleri yaşamın ilerleyen dönemlerinde daha iyi fark edilebilir ve ilk tanı yetişkinlikte konabilir.

Staysure verileri gerçekten DEHB ve otizm vakalarının yüzde 79 arttığını gösteriyor mu?

Hayır. Veriler sigorta başvurularında bildirilen durumları gösteriyor. Bu nedenle yüzde 79'luk artış toplumdaki gerçek DEHB ve otizm prevalansının yüzde 79 arttığını kanıtlamaz.

Yetişkinlerde DEHB'nin belirtileri nelerdir?

Dikkat dağınıklığı, zaman ve organizasyon sorunları, unutkanlık, dürtüsellik, huzursuzluk ve günlük yaşamın farklı alanlarında işlev kaybı görülebilir. Ancak tanı için kapsamlı değerlendirme gerekir.

Otizm yetişkinlerde nasıl fark edilir?

Sosyal iletişimde süreğen güçlükler, rutin değişikliklerine belirgin tepki, tekrarlayıcı davranışlar, yoğun ilgi alanları ve duyusal hassasiyetler değerlendirilebilir. Ancak tek tek belirtiler tanı anlamına gelmez.

İleri yaşta dikkat ve hafıza sorunları DEHB ile karıştırılabilir mi?

Evet. Yaşa bağlı bilişsel değişiklikler, depresyon, anksiyete, uyku sorunları, ilaçlar ve çeşitli nörolojik durumlar benzer yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle uzman değerlendirmesi önemlidir.

Kaynaklar ve bilimsel dayanak

• The Sun – 50 yaş üzerindeki kişilerde DEHB ve otizm bildirimlerine ilişkin Staysure verileri.
• Prevalence of attention-deficit/hyperactivity disorder in older adults: A systematic review and meta-analysis.
• Cognitive Profile of ADHD in Older Adults: A Systematic Review, 2026.
• Who, when, where, and why: A systematic review of "late diagnosis" in autism.
• Exploring Lived Experiences of Receiving a Diagnosis of Autism in Adulthood: A Systematic Review.
• Autism spectrum disorder in older people: A scoping review of screening and diagnostic tools, 2026.
• Aging in autism: A systematic review of cognitive, neural, and physical health findings, 2026.
• NICE – Yetişkinlerde DEHB tanı ve yönetim rehberi.
• NICE – Yetişkinlerde otizm tanı ve yönetim rehberi.

Sonuç: 50 yaş üzerindeki kişilerde DEHB ve otizmin daha fazla konuşulması, nörogelişimin yalnızca çocukluk dönemine indirgenmemesi gerektiğini gösteriyor. Ancak artan bildirimleri doğrudan "hastalıkların hızla çoğalması" şeklinde yorumlamak yerine; farkındalık, geç tanı, tanı olanakları, sağlık hizmetlerine erişim ve yaşlanmayla ortaya çıkan bilişsel değişikliklerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Bu içerik bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.